Alþjóðlegur baráttudagur kvenna fyrir friði og jafnrétti 
Góðan daginn gott fólk og til hamingju með daginn.
Til eru ýmsir brandarar um að allir innflytjendur séu farnir af landi brott en enn eru 22,644 innflytjendur eftir, eða 9% af þjóðinni. 13,145 af þeim eru konur.
Undanfarin ár hefur Ísland breytt og bætt miklu varðandi innflytjendamál. Ísland hefur nú stefnu varðandi innflytjendur, innflytjendaráð, veitir peningum til íslensku kennslu, og styður fjölbreytt rannsóknar- og aðlögunarverkefni. Þetta eru fá dæmi um hið jákvæða sem á sér stað. En við getum gert betur, íslensk stjórnvöld og sveitarfélög geta og verða að gera betur. Og það eru nokkur mál sem þarf að sinna strax. Of margar erlendar konur eru atvinnulausar heima við.
Það eru 582 konur á atvinnuleysisskrá í dag sem eru ekki með íslenskt ríkisfang og eru það 13% atvinnulausra kvenna á höfuðborgarsvæðinu. Fyrir margar var vinnan eina þátttaka þeirra í íslensku þjóðfélagi. Ísland hefur unnið hörðum höndum síðustu árin í að tryggja aðlögun innflytjenda og íslensks þjóðfélags, við megum ekki láta núverandi ástand koma í veg fyrir áframhaldandi framför. Atvinnuleysi ógnar og takmarkar aðlögunarferlið. Á árum mínum sem ráðgjafi ræddi ég við ófáar konur í slæmum hjónaböndum sem eingöngu fengu að yfirgefa heimilið til að fara til vinnu.
Við þekkjum frá nágrönnum okkar í Evrópu og sögunni að á tímum aukins atvinnuleysis eykst andúð gagnvart innflytjendum og það verður aukin samkeppni um störf og starfsþjálfun. Því fyrr sem við tökumst á við þetta, því betra. Fyrir þær konur sem ekki tala reiprennandi íslensku eru ennþá mjög fáar úrlausnir í boði og enn færri fyrir þær sem enga íslensku tala. Að því er ég best veit eru íslenskutímar það eina sem er í boði. En aukin einangrun, truflun á aðlögunarferlinu og félagsvandamál sem fylgja atvinnuleysi innflytjenda, krefjast sértækra úrræða sem eru ekki bundin við tungumálakennslu, heldur tengjast einnig menningu, stjórnmálum, starfshæfni og samfélagsfræðslu. Við verðum að efla mannauðinn sem þetta fólk býr yfir, við getum gert betur.
Ég hef oft tekið eftir að konur eru í framlínu stjórnmálabreytinga. Konur eru tilbúnar til að breyta hefðbundnum venjum og viðurkenndri visku til þess að stuðla að framförum. Við þurfum fleiri sæti við ákvarðanaborðið og þurfum að láta í okkur heyra þegar stefna er mótuð. Við, innflytjenda konur verðum að vinna að þessu með íslenskum systrum okkar. 5199 innflytjendur hafa kosningarétt í alþingiskosningum, miðað við fyrrnefnd hlutfall þá eru um 3000 konur af erlendum uppruna sem hafa kosningarétt. Við skiptum máli.
Á Íslandi vantar heildstæða aðlögunaráætlun þar sem kemur skýrt fram hvaða kerfi þurfa að vera til staðar til að tryggja árangursríka aðlögun.
Við þurfum að búa til lista yfir good practice og gera ítarlegan leiðarvísi sem sveitarfélög fylgja þegar þau þróa sína áætlun fyrir innflytjendur. Síðan ætti að setja í lög hvaða þjónustu sveitarfélögum er skylt að bjóða. Í síðustu skýrslu ECRI (Evrópskt ráð gegn rasisma og umburðarleysi) um Ísland var lagt til að íslensk yfirvöld auki stuðning við konur af erlendum uppruna, upplýsi þær um rétt sinn og gefi þeim tækifæri til að læra íslensku og taka þátt í þjóðfélaginu. Skýrslan leggur sterka áherslu á að yfirvöld geri nauðsynlegar breytingar á lögum svo erlendar konur sem eru fórnarlömb heimilisofbeldis séu ekki neyddar til að vera áfram í sama sambandi til að forðast brottvísun úr landi. Yfirvöld hafa eytt meiri pening í að þróa og greiða niður íslenskukennslu en hafa þau virkilega reynt að upplýsa konur um réttindi sín?
Upplýsingar hafa verið þýddar á ymis tungumál, en hafa ekki verið uppfærðar, og ekki lengur til á prenti. Ég vissum að þessar upplysingar eru ekki alltaf aðgengilegar.
En hvað með löggjafa breytingar? Reyndar hafa orðið breytingar á lögum, og útlendingastofnun má nú veita fórnarlömbum heimilisofbeldis dvalarleyfi. Í þrettándu grein útlendinga lögum stendur ‘Ef hjúskap, staðfestri samvist eða sambúð er slitið vegna þess að útlendingur eða barn hans hefur sætt misnotkun eða ofbeldi í sambandinu er, þegar sérstaklega stendur á og ríkar sanngirnisástæður mæla með, jafnframt heimilt að endurnýja dvalarleyfi .... ‘. Vandamálið liggur í orðunum ‘þegar sérstaklega stendur á og ríkar sanngirnisástæður’. Þetta má túlka á ýmsan veg og útlendingastofnun krefst sönnunargagna fyrir heimilsofbeldi. Eins og við vitum þá er ekki alltaf auðvelt að sanna heimilisofbeldi. T.d. er mjög erfitt að sanna andlegt ofbeldi. Það er erfitt að sanna að eiginmaðurinn hleypi þér aðeins úr húsi með sínu leyfi, leyfi þér ekki að eiga vini, láti þig ekki fá pening, eða neyði þig til samfara. Reglurnar um sönnunargögn mega ekki vera of strangar.
Það er mín skoðun og margra annarra íslenskra og erlendra kvenna sem ég hef unnið með í málefninu, að það ætti að vera skylda að veita öllum innflytjendum upplýsingar og námskeið um rétt þeirra og skyldur á Íslandi. Rétt eins og innflytjendur verða að læra íslenskt mál ef þeir vilja fá búsetu leyfi eða ríkisborgararétt þá ætti að skylda þá til að sækja samfélagsfræðslu. Eins og málin standa í dag, ef innflytjandi veit hvar á að leyta, þekkjir rétta, hjálpsama fólkið eða er nógu heppinn með yfirmann eða íslenskukennara þá er möguleiki á að hann fái eitthvað af þessum upplýsingum. En við getum betur. Stjórnvöld ættu að tryggja að innflytjendur, einkum konur sem eru fórnarlömb heimilisofbeldis hafi fullkomnar upplýsingar um rétt sinn, og á þeirra eigin tungumáli.
Við ættum að stuðla að þáttöku kvenna af erlendum uppruna í almennri umræðu, stjórnmálum og fleira. Ég er hvít og á ættir að rekja til vestur Evrópu, en engu að síður sé ég ekki fólk eins og mig í fjölmiðlum. Hvernig er þá með konur sem eru augljóslega af erlendu bergi brotnar? Þær eiga að vera að taka þátt í þjóðfélaginu en eru samt lítt sjáanlegar í fjölmiðlum, listum, auglýsingum o.s.frv. í nýlegri rannsókn Helgu Ólafs kom mjög vel fram að pólskir innflytjendur nota íslenska fjölmiðla, einkum dagblöðin. En kemur málstaður þeirra fram? Við, konur af erlendum uppruna verðum að taka þátt í opinberri umræðu, ekki bara um mál innflytjenda heldur um allt sem er að gerast á Íslandi. Þessi almenna umræða fer fram að mestu í fjölmiðlum og við verðum að krefjast þess að fá að taka þátt.
Við þurfum að hætta að vera fórnarlömb og byrja að taka þátt og vera leiðtogar. Við þurfum að hjálpa systrum okkar út úr ógöngum. Við þurfum að biðja um hjálp og þyggja hjálp. Við verðum að benda á vandamálin og koma með lausnir. Við verðum að hætta að vera ósýnileg og verða sýnileg, við verðum að láta rödd okkar heyrast. Við getum betur!
Barbara Kristvínsson 8. mars 2010
